1 Soru 1 Hoca

“‘Vehhâbîliği İngilizler kurdurdu’ ucuzluğunda devam edemeyiz.”

sehirisifkulubu.com olarak yeni bir seriye başlıyoruz. Bu seride alanında uzman 1 hocaya uzman olduğu alana dâir 1 soru yöneltiyoruz. İstifade edilmesi niyetiyle.

Serinin ilk sorusunda soruyu yönelttiğimiz hocamız Mehmet Ali Büyükkara.
Soru ise şöyle: Çağdaş İslâmî akımlara dâir okuma yaparken nelere dikkat etmeliyiz?

Çağdaş İslâmî akımlar hakkında Türkiye’deki ilk yayınların 1980’li yıllarda ortaya çıktığını görüyoruz. İran’da devrim olmuş, Afganistan’da cihat başlamıştı. İhvân-ı Müslimîn Suriye’de büyük bir ayaklanmaya kalkışmış, İhvân’dan koparak radikalleşen Tanzîmü’l-Cihâd mensupları Mısır devlet başkanını bir suikastle öldürmüşlerdi. Tüm bu olaylar özellikle siyasal İslâmî akımlara olan ilgiyi yükseltti. Özellikle Arap dünyasında ve Batı’da birçok kitap telif edildi. Bunların önemli bir kısmı dilimize çevrildi. 1990 ve 2000’li yıllarda da siyasal hareketlere olan ilgi sürdü. Bunlara ilaveten sûfiyye yapılarına veya “Kur’ancılık”, “tarihselcilik”, “İslâmî sol”, “İslâmî liberalizm”, “İslâmî feminizm”, “İslâmî çoğulculuk” gibi başlıklar altında çeşitli fikrî hareketleri inceleyen eserler yoğun olarak yayına girdi. Akademik makale, günlük gazete ve haftalık/aylık dergi yayınlarını da buna eklersek eldeki literatürün yekûnu epey bir hacme bâliğ oluyor. Bu hacim gün geçtikçe de büyüyor.

Türkiye’de bu gruptaki yayınların en başta gelen handikabı tercüme eserler olmaları. Özellikle Batı’da telif edilen eserlerden yapılan çevirilerde, bize ait olmayan kavramsallaştırmalarla karşılaştığımızı ve bunların düşünce ve yazım dünyamızı ister istemez domine ettiğini tecrübe ettik. Yani bu durumda onların kavramsal saptamaları çerçevesinde bir okuma yapıyor ve olaylara artık bu zaviyeden bakıyoruz. Mesela bu tür kaynakların yoğun olarak kullanıldığı Boğaziçi Üniversitesi, ODTÜ, Bilgi Üniversitesi gibi üniversitelerde yazılmış sosyal bilimler tezlerine yahut makalelere baktığımızda bu olumsuzluğu rahatlıkla gözlemleyebiliyoruz. Araştırmacı akademisyen/yazar sanki dışarıdan biri gibi, bir yabancı gibi hareket etmiş. Böyle bir okuma ve yazımda yanlış neticelere varmak kaçınılmazdır.

Gelelim Müslüman kalemlerden çıkan eserlere ve bunların dilimize çevirilerine. Bunlarda tabii ki “kavramsal yabancılaşma” riski daha az. Ancak diğer taraftan üç farklı maluliyet söz konusu olabiliyor. Bunların ilki, özellikle Mısır, Suriye, Suudi Arabistan gibi ülkelerde fazlaca gördüğümüz, doğrudan veya dolaylı biçimde istihbarat ve güvenlik birimlerinin ellerinden çıkan eserler. Fişlemeye, karalayıp ötekileştirmeye ve mahkûm etmeye dönük bir amacı var bu tür üretimlerin. Akım ve hareketler tanıtılırken çoğu zaman sorgu ve mahkeme kayıtları esas alınıyor. Ülkemizdeki teliflerde de, mesela Faik Bulut, Mehmet Faraç, Abdullah Manaz gibi yazarların kitaplarında bunu görmekteyiz. Haliyle sübjektif bir netice ortaya çıkıyor. Tanıtılan akımlar tümüyle din sömürüsü yapan, devleti yıkmaya çalışan, insanlık veya demokrasi düşmanı algısıyla okuyucusunun karşısına çıkartılıyor. Batı’da genellikle gazetecilerin kaleminden çıkan popüler kitapları da bu kategoride değerlendirebiliriz.

İkinci olarak reddiye türü kitapları ele alabiliriz. İslam geleneğinde reddiyeler mühim bir yazım türüdür. Her bir akım, hareket ve cemaat, kendi usul ve menhecine uymayan, rakip gördüğü diğerlerine karşı husûsen eser telif etmektedir. Bu türün günümüzde en meşhurları sûfiyye, medrese ve selefiyye gruplarının birbirlerine karşı yazdıkları reddiyelerdir. Bunlardan yüzlercesini kütüphane ve internet ortamlarında bulabilirsiniz.

Üçüncü olarak ise savunmacı, menkıbeci ve apolojist diye niteleyeceğimiz yazım türü geliyor. Her bir grup veya hareketin kendini anlattığı, tanıttığı kitaplardır bunlar. Mesela FETÖ’nün kendisine “Hizmet” ismini verdikten sonra ürettiği yazılı malzeme buna doğru bir örnek olabilir. Sanırım açıklamaya gerek yok, böyle “resmî” eserleri mutlaka bu özellikleriyle değerlendirmeye almak gerekmektedir. 

Söz konusu türlerin her birisi bir akımı, hareketi tanımak açısından tabii ki ayrı bir değere sahip. Ancak, söylediğim gibi, kendi özelliklerini bilerek bir okuma yapmak icap etmektedir. Türkiye’de son yıllarda ülkenin İslam âlemiyle irtibatının malum sebeplerle artmasına paralel olarak bahsettiğimiz konulara yoğun bir ilgi gözlemleniyor. Bilhassa gençler eskiye kıyasla, ilgi duydukları akım ve hareketlerin kendi kaynaklarına başvurabilecekleri yabancı dil becerilerine sahipler. O ülkelere seyahatlerde bulunup yerinde inceleme ve gözlem yapabiliyorlar. Bu tecrübeler ülkemizde gelecekte yapılacak yayınların kalitesini ve güvenilirliğini tabii ki artıracaktır. Mevzubahis maluliyetlerin yol açtığı sorunlar haliyle azalacaktır.

Bazı oryantalist akademik ortamlarda çoğu kez gıpta ettiğimiz incelik ve tarafsızlıkta tahkik mahsûlü nefis araştırmalar üretilebiliyor. Bu başarının arkasında yabancı dil bilgisinin sağladığı ana kaynaklara başvurabilme imkânı, yaptıkları para ve sabır isteyen saha çalışmalarının objektif sonuçları ve sağlam bir sosyal bilimler metodoloji formasyonu bulunuyor. Bu üçünün bir arada olduğu eserlerin, okuyucusuna doğru bilgi ve perspektif vereceğinde kuşku yok. Yanlış fotoğraflar üzerinden yapılmış analizlerin bir kıymet-i harbiyesi yoktur; öncelikle çağdaş İslâmî hareketlerin uzaktan, yakından, sağından, solundan, içinden, dışından hakiki fotoğraflarını çekebilmemiz lazım. “Vehhâbîliği İngilizler kurdurdu” ucuzluğunda devam edemeyiz. Ancak doğru malumat üzerinden kabulümüzü, tenkitlerimizi ve reddiyelerimizi serdedebiliriz.     

Okuma Listesi için tıklayınız: https://sehirisifkulubu.com/2019/07/01/cagdas-islami-akimlar-ileri-okumalar-listesi/.

  1. Çağdaş İslâmî akımlar hakkında belli ölçüde bir fikir sahibi olabilmek için bir okuma listesi de (Türkçe) verebilir misiniz…

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: