yüksek lisans rehberi

Yüksek Lisansa Hazırlık Rehberi: İslam Siyaset Düşüncesi

Yüksek lisans, akademinin ilk adımı. İlk adımın sağlam olması diğer adımların sıhhati için de bir o kadar önemli. Muhammed Enes Akdemir, İslam Siyaset Düşüncesi doğrultusunda yüksek lisans yapmak isteyenler için, hocalarımızdan edindiği tavsiyeleri sizler için derledi, biz de istifadenize sunuyoruz. Buyurun:


Yeni bir akademik çalışma alanı olarak ortaya çıkan İslam siyaset düşüncesi üzerine ihtisas yapmak isteyen arkadaşlar için, lisans dönemlerinde bu alanı tanımalarını sağlamak ve bu alanın konularını göstermek üzere bir rehber/okuma listesi hazırladık. Başta Özgür Kavak hocamız olmak üzere, Mehmet Akif Kayapınar ve Ahmet Okumuş hocalarımızdan aldığımız tavsiyeleri istifadenize sunuyoruz.

Mutlaka göz önünde bulundurulması gereken bir hususu öncelikli olarak ifade etmek istiyoruz: İslam siyaset düşüncesi alanında yüksek lisans yapmak isteyenlerin, ilgili oldukları alandan (fıkıh, hadis, kelam vb.) yüksek lisans yapmaları gerekir, zira yüksek lisans alanları arasında İslam siyaset düşüncesi ismi altında mücerret bir alan henüz mevcut değildir.

Rehberi incelemeye başlamadan önce, İslam siyaset düşüncesine bir giriş niteliğindeki şu mülakatımıza göz atabilirsiniz.

Bunun yanında Özgür Kavak hocamız ile Hızır Murat Köse hocamızın hazırladıkları İslam Siyaset Düşüncesi Katalog Projesi’ni de zikretmemiz gerekir. Katalog, siyaset alanına giren metinlerin kapsamlı bir listesini oluşturma amacıyla hazırlandı. Kataloğa şu linkten ulaşabilirsiniz.

Bu yüksek lisans rehberi 4 bölümden oluşmaktadır:

1. Bilinmesi gereken diller.

2. Alanı genel olarak tanıtan kitaplar.

3. Diğer bilim dallarıyla olan ilişkisinden ötürü okunması tavsiye edilen kitaplar.   

4. Okunması ve bilinmesi gereken diğer kaynaklar.

1.DİL

Akademik alanların kendilerine has önemli diller vardır. İslam Siyaset Düşüncesi içinse bunu iki kısma ayırmamız mümkün.

İlk etapta, klasik kaynaklara vakıf olabilmemiz için 3 dil önemlidir. Bunlardan ilki Arapçadır. Zira bu alanda hem klasik hem de modern dönemde Arapça olarak yazılmış birçok eser mevcuttur. Bir diğer önemli dil ise Farsçadır. Fars edebiyat ve kültüründen epeyce etkilenmiş olan İslam siyaset düşüncesi literatüründe, bu dilde yazılmış birçok eser mevcuttur. Bu eserlerin, içinde yazıldığı coğrafya ve kültür ile olan etkileşiminin eserlere etkisi göz önüne alındığında, Farsçanın önemi başka bir boyut kazanmaktadır. Zikredilecek son dil ise Osmanlı Türkçesidir. İslam siyaset düşüncesi alanına giren birçok Osmanlıca el yazma eserleri incelemek, okumak ve tahkikini yapmak için Osmanlıca bu alanda önemli bir yere sahiptir.

Çağdaş kaynaklar da, bu alanda ilerlemek için bir hayli önemlidir. Bunun içinse İngilizce ciddi bir önem arz etmektedir. Zira bu alanda Türkçeden ziyade Batı dillerinde araştırma yapılmış ve eserler telif edilmiştir. Dolayısıyla İngilizcenin ehemmiyetine işaret etmemiz gerekir.

2.Alanı Genel Olarak Tanıtan Kitaplar:

  • Sunar, Lütfi ve Özgür Kavak (ed.). İslam Siyaset Düşüncesi: Adil Devlet, Erdemli Şehir, Mükellef İnsan. Nobel Akademik Yayıncılık.

Editörlüğünü Lütfi Sunar ve Özgür Kavak hocanın yaptığı bu eser, İslam siyaset düşüncesi alanını genel hatlarıyla tanıtan bir giriş kitabı mahiyetindedir. Eser, bu alanda tartışılan konuların ne olduğunu bilmek isteyenlerin başvurması gereken ilk kitaplardan biridir. Kitap, farklı yazarlar tarafından bu alana dair kaleme alınmış makaleleri toplu olarak sunar ve İslam siyaset düşüncesi alanını genel olarak tanıtır.

  • Bowering, Gerhard (ed.). Islamic Political Thought: An Introduction. Princeton University Press.

Alanın diğer önemli bir kitabı ise, İngilizce olarak yayımlanan Islamic Political Thought: An Introduction kitabıdır. Yine farklı yazarlar tarafından yazılan makalelerin toplamı olan bu kitap, alanda genel hatlarıyla hangi konuların ele alındığını anlamak için okunması gereken önemli eserlerden biridir.

3. Diğer Bilim Dallarıyla İlişkili Kitaplar

Yukarıda adı geçen İslam Siyaset Düşüncesi: Adil Devlet, Erdemli Şehir, Mükellef İnsan isimli eserin, İslam siyaset düşüncesi alanının diğer ilmî alanlarla olan münasebetini ele alan makalelerden oluştuğunu zikretmiştik. Aşağıda sıralanacak olan kitaplar ise, her bir alanın İslam siyaset düşüncesi ile ilişkisini -daha spesifik konulara değinerek- inceleyen başucu kitaplardır.

  • Köksal, Asım Cüneyd. Fıkıh ve Siyaset: Osmanlılarda Siyâset-i Şer‘iyye. Klasik Yayınları.

İslam siyaset düşüncesi alanında Türkçe olarak kaleme alınan en önemli eserlerden biri olan Fıkıh ve Siyaset, siyasetin fıkıh ile olan ilişkisini Osmanlı örneği üzerinden inceler. Bilhassa bu alanın çok önemli bir kavramı olan siyâset-i şer‘iyye üzerinde duran kitap, genel anlamda okuyucusuna siyaset ile fıkhın birbirleriyle olan etkileşimini anlatır.

  • İmamoğlu, Abdullah Taha. Hadis ve Siyaset. Beka Yayınları.

Abdullah Taha İmamoğlu’nun doktora tezinin kitaplaştırılmış hali olan bu eser, siyasetin hadis ile olan ilişkisini İmam Müslim’in Sahîh’i üzerinden işler. Yazar, ara ara diğer hadis kitaplarından da örnekler vermek suretiyle kitabını zenginleştirir. Genel olarak Kütüb-i Sitte’de, bilhassa da Sahîh-i Müslim’de siyaset ile alakalı hadislerin neler olduğunu ve nerelerde geçtiğini bilmek isteyen okuyucular için faydalı bir eser.

  • Uzun, Nihat. Hicrî II. Asırda Siyâset-Tefsir İlişkisi.Pınar Yayınları.

Nihat Uzun’un yüksek lisans tezi olan bu eser, siyaset – tefsir ilişkisini merak edenler için faydalı bir kaynaktır.

  • Öztürk, Özkan. Siyaset ve Tasavvuf: Osmanlı Siyasi Düşüncesinde Tasavvufun Tezahürleri. Dergâh Yayınları.

Diğer kitaplarda olduğu gibi, Özkan Öztürk de tasavvufun, İslam siyaset düşüncesi ile olan ilişkisini anlatmak için Osmanlı örneğini kullanmıştır. Eser, her iki alanı tanıtmak için yazılmış gayet muntazam bir kitaptır. Tasavvufun hem teorik, hem de pratik alanda siyasetle olan etkileşimi bu kitapta gayet güzel bir biçimde kaleme alınmıştır.

  • Özdinç, Rıdvan. İtikat ve Siyaset: Sünnî Kelâmında İmamet-Hilafet Meselesi. Dergâh Yayınları.

Eser, kelam kitaplarının imamet ve hilafet meselelerini işleyiş biçimlerini ve bu konuların Eş‘ariyye, Mâtürîdiyye, Hâriciyye, Mutezile, Şia ve diğer itikadi mezheplerin kelam kitaplarında nasıl işlendiğini özet mahiyetinde anlatan kıymetli bir kitaptır.

Yazılan telif eserler kadar, klasik dönemde neşredilen yazma eserleri okumak da bir o kadar önemlidir. Bunların içinde en önemli eserler, Doç. Dr. Özgür Kavak ve Doç. Dr. Hızır Murat Köse’nin riyasetinde yürütülen ve  “İslam Siyaset Düşüncesi Projesi” adı altında Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı tarafından yayımlanan kitaplardır. Bu çerçevede şimdiye kadar:

  1.  Kâfiyeci’nin Seyfü’l-Mülûk ve Seyfü’l-Kudât adlı risaleleri,
  2. Tarsûsî’nin Tuhfetü’t-Türk adlı eseri
  3. Âşık Çelebi’nin Mi‘râcü’l-Eyâle’si
  4. Kâdı Hüseyin b. Hasan’ın Letâ’ifü’l-Efkâr’ı
  5. Neyrîzî’nin Miftâhü’s-Sa‘âde’si,
  6. Maverdi’nin Dürerü’s-Sülük fi Siyaseti’l-Mülük’ü
  7. Mustafa Zihni Paşa’nın Mikyasü’l-Ahlak‘ı
  8. Anonim bir müellifin Tuhfetü’l-Memlûk’ü yayımlanmıştır.

4. Diğer Kaynaklar

Bu alanda ihtisaslaşmak isteyenler için İslam siyaset düşüncesinin İslâmî ilimler ile alakalı kısmına dair kitaplar okumanın yanında, daha geniş bir bakış açısına sahip olmak için Batı siyasi düşüncesine dair kitaplar okumak da önemlidir. Bu konuda tavsiye edilebilecek kitaplar ise: Jeffrey Abramson’un Minerva’nın Baykuşu: Batı Siyasi Düşünce Tarihi ve William Ebenstein’ın Siyasi Felsefenin Büyük Düşünürleri kitaplarıdır.

Bunların haricinde, isteyenler için George Sabine’nın A History of Political Theory kitabı ve J. S. McCelland’ın A History of Western Political Thought kitabı alanlarında önemli kitaplardır. Maalesef, bu iki kitabın Türkçe tercümesi bulunmamaktadır.

Bu kitapların yanı sıra Batılı siyaset düşünürlerinin “klasik” olarak nitelenen kitaplarını da bilmek ayrı bir önem arz etmektedir.

Antik ve klasik dönem için, bu kitaplar kısaca şöyle sıralanabilir:

  • Eflatun (Platon)
    • Sokrates’in Savunması
    • Devlet
  • Aristo
    • Nikamokhasa’a etik
    • Politika
  • Cicero
    • Yükümlülükler Üzerine
    • Yasalar Üzerine
    • Devlet Üzerine

Modern dönem içinse şu kitaplar sıralanabilir:

  1. Machiavelli, N. Prens. Çev. Necdet Adabağ. TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI
  2. Hobbes, T.  Leviathan Çev. Semih Lim. YAPI KREDİ YAYINLARI.
  3. Locke, J.  Yönetim Üzerine İkinci İnceleme. Çev. Fatih Bakırcı.
  4. Rousseau J.J Sosyal Sözleşme          Çev. Vedat Günyol TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI.
  5. Hume, D.  Siyasi Denemeler. Çev. İsmail Hakkı Yılmaz. PİNHAN YAYINCILIK
  6. Montesquieu – Kanunların Ruhu Üzerine Çev. Berna Günen TÜRKİYE İŞ BANKASI KÜLTÜR YAYINLARI.
  7. Burke, E. Fransa’da Devrim Üzerine Düşünceler. Çev. Okan Arslan. KADİM YAYINLARI.
  8. Mill J. S. Özgürlük Üzerine. Çev. Tuncay Türk. ODA YAYINLARI
  9. Kant, İ. Ebedi Barış Üzerine Felsefi Bir Tasarı. Çev. Celal Yeşilçayır. FOL KİTAP YAYINLARI.
  10. Hegel, G.W.F Hukuk Felsefesinin Prensipleri. Çev. Cenap Karakaya. SÜMER YAYINCILIK.
  11. Marx, K. Komünist Manifesto. “Ekonomi-politiğin Eleştirisi” Çev. Celal Üster CAN YAYINLARI.

Bütün bunların yanında, bizzat yayınevleri tarafından çıkartılan bu alana yönelik kitaplar mevcuttur. Bu hususta önemli eserler yayımlayan yayınevleri Klasik ve Büyüyenay’dır. Bu yayınevleri, hem klasik dönem eserleri, hem de bu alanın belli başlı konularını inceleyen telif eserleri yayımlamaları bakımından zikre değerdir. 

Klasik Yayınevinden çıkan kitaplar şunlardır:

  1. Özgür Kavak: Siyasî Nasihatname Abbâsi Veziri Tahir’den Oğlu Abdullah’a Hazırlayan
  2. Hazırlayan Özgür Kavak: Sultan, Ordu ve Reaya II. Bayezid’e Sunulan Müellifi Meçhul Siyasetname
  3. Halil İbrahim Hançabay: Abbâsîler Döneminde Vezirlik (295-530/908-1136) 
  4. Bedreddin İbn Cemâa: Adl’e Boyun Eğmek Ehl-i İslâm’ın Yönetimi İçin Hükümler
  5. Ebü’l-Hasen el-Mâverdî: Bilge Yöneticinin Elkitabı
  6. Abdurrahim Şen: İslam Hukuk Düşüncesinde İktidar ve Meşruiyet
  7. Ali b. Muhammed el-Gazzâlî: İslam Hükümdarları İçin Siyaset Rehberi
  8. Ömer Dinçer: Kamu Yönetimi Âdâbı Geleneğin İzinde Modern Bir Siyasetnâme
  9. Ömer Dinçer: Siyasetnâmeleri Yeniden Okumak Bir Yönetim Bilimci Gözüyle Geleneksel Siyasi Düşünce
  10. Muharrem Midilli: Klasik Osmanlı Ceza Hukukunda Şeriat-Kanun Ayrımı
  11. Hayrettin Yücesoy: Ortaçağ İslâm’ında Mesihçi İnançlar ve İmparatorluk Siyaseti Dokuzuncu Yüzyılın Başlarında Abbâsî Hilafeti
  12. Ebu Osman el-Cahız: Saray Âdâbı Kitâbü’t-Tâc fî Ahlâki’l-Mülûk
  13. İbnü’t-Tıktakâ: Siyaset Âdâbı
  14. Necmeddîn-i Dâye: Sûfî Diliyle Siyaset
  15. Sehl b. Harun: Kaplan ve Tilki Ahlak ve Siyaset Üzerine Düşünceler

Büyüyenay’dan çıkan bazı kitaplar ise şunlardır:

  1. İmam-ı Gazali: Mülkün Sultanlarına Nasihatü’l-Mülûk
  2. Katip Çelebi: Düstûru’l-amel li Islâhi’l-halel Siyaset Nazariyesi
  3. Abdüsselam El-Amasi: Tuhfetü’l-Ümerâ ve Minhatü’l Vüzerâ Siyaset Ahlâkı
  4. Fârâbî: Es-Siyâsetü’l-Medeniyye veya Mebâdî’ül-Mevcûdât
  5. Gelibolulu Mustafa Âlî: Siyaset Sanatı Nushatü’s-Selâtîn
  6. Tunuslu Hayreddin Paşa: Ülkelerin Durumunu Öğrenmek İçin En Doğru Yol Akvemü’l-Mesâlik fî Marifeti Ahvâlü’l-Memâlik
  7. İbn-i Firuz: Gurretü’l-Beyzâ Adaletin Aydınlığında
  8. Hasan Bey-zâde Ahmed Paşa: Devlet Yönetimi için Bilgelik Kılavuzu Usuli’l-Hikem fi Nizami’l-Alem
  9. Şeyh Abdülaziz Çaviş: İslam ve Siyaset Hz. Ali’nin Bir Emirnâmesi
  10. Lütfi Paşa: Asafname

Son olarak ise bu alanda okuma yapanların yukarıda zikredilen kitaplarda geçen kavram ve şahıslara ansiklopedi ve sözlüklerden bakmaları ve o kaynaklardan da faydalanmaları tavsiye edilir. Bunun için kullanılabilecek en önemli kaynakların başında Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA) gelmektedir. Okunan kitaplarda geçen kavram ve şahısları DİA maddelerinden incelemek, öğrenciye büyük katkı sağlayacaktır. Ayrıca klasik ve modern dönem Batı siyaset düşünürlerinin eserlerini okurken, eserlerde geçen kavram ve şahıslara felsefe sözlüklerinden bakmak da yerinde olacaktır. Bunun için, İletişim yayınları tarafından çıkartılan Siyaset Felsefesi Sözlüğü tavsiyemizdir.


*Rehberi hazırlayan Muhammed Enes Akdemir‘e teşekkür ederiz.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: